Ami Doshi

મનનો ચોકીદાર: પેનોપ્ટિકોન ઇફેક્ટ ✍️અમી દોશી પંચામૃત પૂર્તિ : ફૂલછાબ થોડાં વર્ષો પહેલાં આપણે વાહન લઈને દિવસે નીકળતા ત્યારે ચાર રસ્તા આવતાં જ આપણી નજર બીજાં વાહનો આવે છે કે નહીં એના કરતાં ટ્રાફિક પોલીસને શોધતી. જો ટ્રાફિક પોલીસ ન હોય, તો આસપાસથી આવતાં વાહનો કે ટ્રાફિક સિગ્નલની પરવા કર્યા વિના આપણે સીધા નીકળી જતા. પરંતુ આજે મોડી રાત્રે શહેરના સૂમસામ રસ્તે જતી વખતે પણ ચાર રસ્તા આવતાં જ આપણો પગ અનાયાસે બ્રેક પર આવી જાય છે. આપણે આસપાસ નજર કરીએ છીએ. ન કોઈ વાહન હોય છે, ન કોઈ ટ્રાફિક પોલીસ ઊભી હોય છે. મનનો એક ખૂણો અંદરથી કહે છે, ‘નીકળી જા ને હવે! અત્યારે કોણ જોવાનું છે?’ પણ પગ એક્સિલેટર પર દબાણ કરે એ પહેલાં જ આપણી નજર થાંભલા પર લગાવેલા પેલા સીસીટીવી કૅમેરાની નાનકડી લાલ આંખ પર ચોંટી જાય છે અને પગ ફરી બ્રેક પર આવી જાય છે. કૅમેરામાં રેકોર્ડિંગ ચાલુ છે કે બંધ, એ બરાબર કામ કરે છે કે નહીં, એ વિશે આપણે કંઈ વિચારતા નથી. આપણે માત્ર લીલી લાઇટ થવાની રાહ જોઈએ છીએ. આ રાહ જોવી એ કાયદા પ્રત્યેના આદર કરતાં અદૃશ્ય નજરની શરમ અને અજાણ્યા ડરનું પરિણામ વધુ હોય છે. મનોવિજ્ઞાનની ભાષામાં આ માનસિકતાને સ...