કોબ્રા ઇફેક્ટ: જ્યારે ઉપાય જ ઉપાધિ બની જાય..
કોબ્રા ઇફેક્ટ: જ્યારે ઉપાય જ ઉપાધિ બની જાય.. ✍️અમી દોશી પંચામૃત પૂર્તિ ફૂલછાબ કોઈ મોટી સમસ્યા સામે આવે ત્યારે આપણું મન સૌથી પહેલાં રાહત શોધે છે. સીધો, ઝડપી અને સરળ ઉકેલ મળી જાય તો જાણે અડધી ચિંતા ઓછી થઈ જાય. મનોવૈજ્ઞાનિક ડેનિયલ કાનેમન જેને "ઝડપી વિચાર" કહે છે, એ આપણને લાંબી ગણતરીને બદલે પહેલો તાર્કિક લાગતો રસ્તો પકડાવી દે છે. કોબ્રા ઇફેક્ટની શરૂઆત અહીંથી જ થાય છે. કહેવાય છે કે બ્રિટિશ શાસન વખતે દિલ્હીમાં કોબ્રાનો ત્રાસ વધ્યો, એટલે સરકારે મરેલા સાપ પર ઇનામ જાહેર કર્યું. લાલચમાં આવી લોકોએ સાપ ઉછેરીને ઇનામ કમાવાનું શરૂ કર્યું, અને યોજના રદ થતાં બધા સાપ છૂટા મૂકી દીધા. આ કથાના પાકા દસ્તાવેજી પુરાવા નથી, ઇતિહાસકારો તેને લોકકથા ગણે છે. પણ કથા ટકી રહી છે, કારણ કે તેમાં માણસના મનનું એક સનાતન સત્ય છુપાયેલું છે. જર્મન અર્થશાસ્ત્રી હોર્સ્ટ સીબર્ટે એના પરથી "કોબ્રા ઇફેક્ટ" શબ્દ આપ્યો. સવાલ એ છે કે લોકોએ આવું કેમ કર્યું? કારણ કે યોજના બનાવનારા માનતા હતાં કે, લોકો હેતુને સમજીને વર્તશે, પણ માણસનું મન હેતુ કરતાં નિયમની ગોઠવણ તરફ વધુ ધ્યાન આપે છે. જ્યાં ઇનામ મળે, ત્યાં મ...